ΠΟΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΚΡΑΤΟΣ?

ΠΟΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΚΡΑΤΟΣ?

#######################################################################################################################################################
Συμπέρασμα:
«Ενδυνάμωση του κοινωνικού Κράτους
δεν επιτυγχάνεται με τη μεγέθυνσή του,
αλλά, αντιθέτως, με περιορισμό του μεγέθους του
και αλλαγή φιλοσοφίας, στόχων και μεθόδου
αναδιανομής του εισοδήματος, ώστε να διασφαλίζεται
μεγιστοποίηση της αποτελεσματικότητας στη διαχείριση των πόρων!»
#######################################################################################################################################################

Η πραγματικότητα είναι ότι ανήκουμε στην παγκοσμιοποιημένη, καπιταλιστική οικονομία, που σημαίνει ότι, ή απομονωνόμαστε, όπως στο παρελθόν η Αλβανία, ή προσαρμοζόμαστε αναλόγως στα δεδομένα της. Μετά την πρόσφατη κρίση, διαφαίνονται κάποιες δειλές πρωτοβουλίες για να αλλάξουν κάποια από αυτά τα δεδομένα, αλλά και αυτές οι αλλαγές, αν ποτέ γίνουν (πχ. αυστηρότερος έλεγχος της συμπεριφοράς των τραπεζών) δεν θα επηρεάσουν τα πιο κάτω, που είναι στη «φύση» του καπιταλισμού.

Δεδομένα

Δεδομένο πρώτο: Οι προνομιούχοι έχουν επιλογές, οι μη προνομιούχοι δεν έχουν. Αυτό ίσχυε πάντοτε αλλά η παγκοσμιοποίηση διεύρυνε αυτές τις επιλογές. Ο ταλαντούχος ποδοσφαιριστής, επιστήμονας, Manager ή golden boy, ο ταλαντούχος καλλιτέχνης κλπ επιλέγουν από τις προσφορές που τους γίνονται και το ίδιο κάνει και το περιζήτητο για επενδύσεις «κεφάλαιο»! Είτε μας αρέσει είτε όχι, επιβάλλουν τους όρους τους, δεν αποδέχονται όρους που δεν τους είναι αρεστοί, γιατί έχουν επιλογές. Αν αιφνιδιαστούν, αναγκάζονται να «υποκύψουν», όμως με την πρώτη ευκαιρία, που πάντοτε παρουσιάζεται στη συνέχεια, αντιδρoύν… . Βέβαια, υπάρχουν και οι οιονεί προνομιούχοι αυτοί, δηλαδή, που ενώ δεν είναι προικισμένοι και περιζήτητοι, μπορούν να επιβάλλουν τους όρους τους με «τσαμπουκά», κλείνοντας δρόμους ή λιμάνια, κατεβάζοντας διακόπτες κλπ. Αυτό, όμως, είναι μία κοινωνικοπολιτική ανωμαλία, που δεν έχει σχέση με τους νόμους λειτουργίας της οικονομίας!

Δεδομένο δεύτερο: Ο τρόπος που λειτουργεί η οικονομία έχει σαν αποτέλεσμα κάθε κόστος ή επιβάρυνση να μετακυλίεται στις τιμές των προϊόντων ή υπηρεσιών και να «απορροφάται» από τον τελικό χρήστη. Όλοι οι φόροι, δασμοί, τέλη κλπ είναι το ίδιο με κάθε άλλο στοιχείο κόστους και, το ίδιο με κάθε άλλο στοιχείο κόστους, μετακυλίονται στις τιμές. Οι μόνοι φόροι που δεν μετακυλίονται στις τιμές είναι αυτοί που επιβάλλονται σε μη προνομιούχα, δηλαδή μη έχοντα επιλογές φοροαποφυγής ή μετακύλισης του φόρου, φυσικά πρόσωπα. (π.χ. φόρος εισοδήματος, περιουσίας, τέλη κυκλοφορίας σε μη επαγγελματικά οχήματα κλπ). Όπως θα εξηγηθεί αμέσως πιο κάτω, ακόμη και ο φόρος επί των κερδών και των μερισμάτων μετακυλίεται στις τιμές και, τελικά, «τον πληρώνουν» οι καταναλωτές!

________________________

Σημείωση: Ο ιστορικός και κοινωνιολόγος Ιμμάνουελ Βάλερστάΐν χαρακτηρίζει τη φορολογία ως ένα από «τα τρία βασικά κόστη του κεφαλαίου»: το κόστος προσωπικού, το κόστος εισροών και το κόστος φορολογίας.

Για να γίνει αυτό ευκολότερα κατανοητό ας υποτεθεί, ότι το κράτος ανακοίνωνε ότι προτίθεται να χορηγήσει μία άδεια για την ίδρυση μίας επιχείρησης, που θα λειτουργούσε ως μονοπώλιο, θα καθόριζε κατά βούληση τις τιμές πώλησης των προϊόντων της, αλλά το κέρδος της θα φορολογείτο με συντελεστή 90%. Σε μια τέτοια περίπτωση θα υπήρχαν πολλοί πρόθυμοι υποψήφιοι επενδυτές, αν οι λοιπές συνθήκες της συγκεκριμένης αγοράς (π.χ. ανταγωνισμός από ομοειδή ή «υποκατάστατα» προϊόντα) θα τους επέτρεπαν να χρεώνουν αρκετά υψηλές τιμές. Τόσο υψηλές, ώστε το καθαρό κέρδος, ΜΕΤΑ από το 90% φόρους, θα αποτελούσε την ελκυστικότερη απόδοση από όλες τις διαθέσιμες επιλογές επένδυσης. 

Η επιλογή, μεταξύ πολλών, μίας (νέας, ή διατήρησης μίας υπάρχουσας) επένδυσης λαβαίνεται ΠΑΝΤΟΤΕ με βάση ΜΟΝΟ ένα κριτήριο: την προσδοκώμενη απόδοση του επενδυόμενου κεφαλαίου, σε συνάρτηση με το ρίσκο της κάθε μίας. Και, κατά τα διεθνώς κρατούντα, η απόδοση προκύπτει από το καθαρό κέρδος, ΜΕΤΑ από φόρους. Όταν όμως, οι εναλλακτικές δυνατότητες περιορίζονται σε δύο, δηλαδή, «επένδυση» ή «όχι επένδυση», η απόφαση θα είναι «όχι επένδυση» αν η εναλλακτική, «επένδυση», κατά την αντίληψη και απόλυτη κρίση του συγκεκριμένου επενδυτή, θεωρείται ότι δεν θα έχει ικανοποιητική απόδοση του σχετικού κεφαλαίου, για το συγκεκριμένο ρίσκο απώλειας όλου ή μέρους του κεφαλαίου αυτού.  

Προφανώς, η επιλογή του τόπου επένδυσης γίνεται μετά από αξιολόγηση πολλών παραμέτρων, μόνο μία από τις οποίες είναι οι φορολογικοί συντελεστές και ποτέ το κεφάλαιο δεν «μεταναστεύει» μόνον επειδή τα κέρδη φορολογούνται με χαμηλότερο συντελεστή σε άλλη χώρα υποδοχής. Αυτό προκύπτει αβίαστα και από το γεγονός ότι οι επενδύσεις, που γίνονται, γίνονται και σε χώρες με πολύ υψηλότερους από αλλού συντελεστές φορολόγησης των κερδών. Το ίδιο προκύπτει, στις περισσότερες περιπτώσεις και από την πρακτική της μεταφοράς κερδών αντί της μετανάστευσης της επένδυσης αυτής καθεαυτής. Η πρακτική αυτή προτιμάται από τη μεταφορά της ίδιας της επένδυσης παρόλο που συνεπάγεται κάποιο «πρόσθετο» κόστος. Αυτό, όμως, το κόστος είναι μικρότερο από την απώλεια κερδών, που θα ακολουθούσε τη μεταφορά της ίδιας της επένδυσης σε χώρα με μικρότερο φορολογικό συντελεστή μεν, αλλά δυσμενέστερες τις λοιπές συνθήκες.

Τελικά, όμως, αν ο φορολογικός συντελεστής είναι καθοριστικός ως προς την προσδοκώμενη απόδοση της επένδυσης, η επένδυση δεν θα γίνει (ή, η υπάρχουσα θα «μεταναστεύσει»). Αν, αντιθέτως, δεν είναι καθοριστικός, η επένδυση θα γίνει, που σημαίνει ότι κρίθηκε ότι οι λοιπές συνθήκες της αγοράς επιτρέπουν την μετακύλιση του φόρου κερδών και μερισμάτων στις τιμές, έτσι ώστε η τελική απόδοση της επένδυσης, μετά από φόρους, να είναι η ελκυστικότερη από τις υπαρκτές εναλλακτικές! Βεβαίως, στην πράξη, τα πάντα στην οικονομία «τείνουν να…» και σχεδόν ποτέ δεν ισορροπούν για πολύ στο θεωρητικό σημείο ισορροπίας. Με την έννοια αυτή, και ο φόρος κερδών και μερισμάτων «τείνει» να μετακυλίεται στις τιμές, αφού τα επιτυγχανόμενα κέρδη άλλα έτη υπερβαίνουν και άλλα υπολείπονται του στόχου.

Δεδομένο τρίτο: Όλες οι καπιταλιστικές κοινωνίες (τουλάχιστον οι πλειοψηφίες τους, που «βγάζουν» κυβερνήσεις) ισχυρίζονται ότι επιθυμούν να γίνεται - και πιστεύουν ότι όντως επιτυχαίνουν να γίνεται - κάποια αναδιανομή του εισοδήματος. Αρκετά συχνά γίνεται λόγος και για αναδιανομή του πλούτου (δηλαδή, του αποταμιευμένου εισοδήματος) παρόλο, που η φορολόγησή του δεν οδηγεί σε αλλαγή ιδιοκτησίας του, αλλά απλώς, σε μεταφορά εισοδήματος από τους «έχοντες και κατέχοντες» στους οικονομικά ασθενέστερους. Ο μηχανισμός για την επίτευξη της αναδιανομής είναι, ως γνωστόν, από τη μία, τα φορολογικά συστήματά τους και, από την άλλη, οι «κοινωνικές υπηρεσίες» προς τους πολίτες τους.

Όλα τα συστήματα αναδιανομής έχουν κάποια κοινά χαρακτηριστικά.

Το πρώτο χαρακτηριστικό, είναι, ότι ένα μέρος από τα φορολογικά έσοδα αναλώνεται ως κόστος διαχείρισής τους. Το κόστος αυτό, σπάνια είναι, αν ποτέ είναι, μόνο το απολύτως απαραίτητο για την ορθολογική οργάνωση και αποτελεσματική λειτουργία του συστήματος - που, και πάλι είναι κόστος που μειώνει το διαθέσιμο ποσό για αναδιανομή. Το ποσοστό των εσόδων που δαπανάται για τη διαχείριση του συστήματος, είναι υψηλό παντού, στην Ελλάδα όμως, πρέπει να είναι δυσθεώρητο αν αναλογισθούμε τις στρατιές των βολεμένων στο σύστημα, την κακοδιαχείριση και τη διασπάθιση ή και την κλοπή του δημοσίου χρήματος, που είναι οι κυρίαρχες πρακτικές.. .

Το δεύτερο χαρακτηριστικό, ακόμη πιο σημαντικό, είναι ότι κανείς δεν μπορεί να υπολογίσει, ούτε κατά προσέγγιση, το ποσό με το οποίο επιβαρύνεται κάποιος συγκεκριμένος πολίτης από την ύπαρξη της φορολογίας (όλων των πάσης λογής φόρων, εισφορών κλπ) αλλά ούτε την αξία αυτών που «απολαμβάνει» από την ύπαρξη των «κοινωνικών υπηρεσιών». Κατά συνέπεια, κανείς δεν μπορεί να προσδιορίσει, ούτε κατά προσέγγιση, σε τι ποσοστό επιτυγχάνεται ο στόχος της αναδιανομής! Όλοι, πλουσιότεροι και φτωχότεροι, κάτι δίνουν, όλοι, πλουσιότεροι και φτωχότεροι κάτι απολαμβάνουν. Ποιο είναι ,όμως, το αλγεβρικό άθροισμα του δούναι και λαβείν του καθενός και κατά πόσο επιτυγχάνεται ο βασικός στόχος της αναδιανομής, δηλαδή η μεταφορά εισοδημάτων από αυτούς με τα μεγαλύτερα προς αυτούς με τα μικρότερα εισοδήματα;

Ένα τρίτο χαρακτηριστικό είναι η σχέση μεταξύ άμεσων και έμμεσων φόρων. Στην Ελλάδα, από το σύνολο φορολογικών εσόδων, στον Προϋπολογισμό του 2010, των 54,2 δις ευρώ, τα 30,5 δις ευρώ είναι έμμεσοι φόροι, που εξ ορισμού επιβαρύνουν τις τιμές, ο δε φόρος εισοδήματος φυσικών προσώπων είναι μόλις 10,9 δις ευρώ. Είναι λοιπόν προφανές, ότι το συντριπτικά μεγαλύτερο ποσοστό των φορολογικών εσόδων επιβαρύνει τους καταναλωτές ή τελικούς χρήστες των προϊόντων και υπηρεσιών, οι τιμές των οποίων έχουν επιβαρυνθεί με όλους αυτούς τους φόρους. Αυτό σημαίνει, ότι οι οικονομικά ασθενέστεροι φορολογούνται ΑΝΑΛΟΓΙΚΑ δυσμενέστερα από ό,τι οι λοιποί και σίγουρα δυσμενέστερα από ό,τι θα υπέθετε κανείς σε μία κοινωνία με δηλωμένη την πρόθεση για αναδιανομή του εισοδήματος. Αφού οι πρώτοι δεν αποταμιεύουν, αλλά καταναλώνουν το συνολικό εισόδημά τους αγοράζοντας προϊόντα ή υπηρεσίες ακριβότερα κατά 30%, 40% ή και περισσότερο, από ότι θα τα αγόραζαν αν δεν υπήρχαν καθόλου φόροι, είναι σαν να φορολογείται το ΣΥΝΟΛΙΚΟ εισόδημά τους, χωρίς κανένα «αφορολόγητο», με συντελεστή 30%, 40% ή και περισσότερο!

(Σημείωση: Αυτό, εκτός από αναλογικά δυσμενέστερο, είναι και ΑΠΟΛΥΤΑ άδικο, γιατί καταργεί το «αφορολόγητο», που, υποτίθεται, καλύπτει το ελάχιστο κόστος διαβίωσης. Για να μπορεί κανείς να παράγει φορολογητέο εισόδημα, πρέπει να υπάρχει! Με την έννοια αυτή, το «αφορολόγητο» είναι το απαραίτητο κόστος «παραγωγής» μεικτού εισοδήματος, από το οποίο [μεικτό εισόδημα] πρέπει να αφαιρείται [το «αφορολόγητο»] για να προκύπτει το ΚΑΘΑΡΟ φορολογητέο εισόδημα!)

Για να γίνει το θέμα κατανοητό καλύτερα, παρατίθενται πιο κάτω διάφοροι πίνακες.

Στον ΠΙΝΑΚΑ 1, υπολογίζεται ο μέσος φορολογικός συντελεστής, για τα διάφορα κλιμάκια φορολογητέου εισοδήματος, αγνοώντας την φορολόγησή τους μέσω των έμμεσων φόρων και λοιπών επιβαρύνσεων.  

 

Στον ΠΙΝΑΚΑ 2, υπολογίζεται ο ίδιος μέσος φορολογικός συντελεστής, για τα διάφορα κλιμάκια φορολογητέου εισοδήματος υποθέτοντας ότι οι φορολογούμενοι καταναλώνουν το σύνολο του εισοδήματός τους και, επομένως, το σύνολο «φορολογείται» ΚΑΙ μέσω των τιμών, αυτών που αγοράζουν. Εάν ίσχυε αυτό θα είχαμε την εξής κατάσταση.

(Εναλλακτικά, πιθανή επιβάρυνση 25% ή 30% ή 40%.)

Στον ΠΙΝΑΚΑ 3, υπολογίζεται ο ίδιος μέσος φορολογικός συντελεστής, για τα διάφορα κλιμάκια φορολογητέου εισοδήματος υποθέτοντας ότι ένα μέρος του διαθέσιμου εισοδήματος, μετά την αφαίρεση του φόρου εισοδήματος, αποταμιεύεται και, κατά συνέπεια δεν επιβαρύνεται με τους έμμεσους φόρους κλπ μετακυλιόμενα στις τιμές στοιχεία κόστους. Δυστυχώς, δεν υπάρχουν στατιστικά στοιχεία σχετικά με την τάση για αποταμίευση, για διάφορα επίπεδα διαθέσιμου εισοδήματος. Άσχετα με αυτό, όμως, είναι βέβαιο ότι όσο μεγαλώνει το εισόδημα, τόσο μεγαλώνει και η αποταμίευση και, επομένως, οι «πραγματικοί» μέσοι φορολογικοί συντελεστές δεν μπορεί να διαφέρουν τόσο σημαντικά από αυτούς στον ΠΙΝΑΚΑ 3, ώστε να ακυρώνονται τα συμπεράσματα.

Συμπεράσματα - Προτάσεις

Συμπέρασμα πρώτο: Τα ποσοστά του μέσου συντελεστή στον πιο πάνω πίνακα δεν χρειάζονται επεξήγηση! Η πρόταση είναι προφανής: για να βελτιωθεί η κατάσταση και να χαμηλώσει το 25%, ή 30%, ή 40% που «πληρώνουν» οι οικονομικά ασθενέστεροι, πρέπει να μειωθούν οι φόροι, που μετακυλίονται στις τιμές. Εάν ποτέ γίνουν τα… άπειρα, που πρέπει να γίνουν για να περισταλούν οι κρατικές δαπάνες, από τη μία και η φοροδιαφυγή, από την άλλη, τότε πρέπει να μειωθούν, κατά προτεραιότητα, αυτοί οι φόροι… .

Συμπέρασμα δεύτερο: Το σύστημα αναδιανομής των φορολογικών εσόδων είναι, όπως εξηγήθηκε πιο πάνω, αναποτελεσματικό, τόσο γιατί σπαταλούνται πόροι, όσο και γιατί δεν υπάρχουν «μετρήσιμα» αποτελέσματα, που να δείχνουν αν και κατά πόσο επιτυγχάνεται ο στόχος «μεταφοράς εισοδήματος» προς τους οικονομικά ασθενέστερους. Και εδώ η πρόταση είναι προφανής: πρέπει να περιοριστούν στο ελάχιστο οι γενικές «κοινωνικές υπηρεσίες» και να αντικατασταθούν από εξατομικευμένες οικονομικές ενισχύσεις. Έχουν υπάρξει πολλές ρεαλιστικές προτάσεις, όπως η καθιέρωση ελάχιστου εγγυημένου εισοδήματος, η κατάργηση της, από ένα επίπεδο και άνω, δωρεάν παιδείας και ενίσχυση μόνο των οικονομικά ασθενέστερων σπουδαστών, το, ήδη υπάρχον, Ταμείο Κοινωνικής Συνοχής κλπ. 

Συμπέρασμα τρίτο: Η κατάσταση του να φορολογούνται αναλογικά περισσότερο οι οικονομικά ασθενέστεροι από τους ευπορότερους επιδεινώνεται και καταλήγει σε μία ακόμη πιο προκλητική αδικία σε βάρος των πρώτων λόγω των χρεών του παρελθόντος και των αυξανόμενων τόκων τους, με τους οποίους επιβαρύνονται όλοι. Ακόμη και αν δεν σπαταλούταν από το Κράτος κανένα φορολογικό ευρώ, ακόμη και αν εξαφανιζόταν εντελώς η διαφθορά, η φοροδιαφυγή κλπ, κλπ η ύπαρξη των τόκων και η αποπληρωμή των δανεικών, όποτε αυτή αρχίσει να γίνεται, σημαίνει κάτι, επίσης, προφανές: Συνολικά η κοινωνία, άρα και ο «μέσος» φορολογούμενος πολίτης, πληρώνουν περισσότερα σε φόρους από όσα τους «ανταποδίδονται» σε κοινωνικές παροχές! Και, φυσικά, δεν πρέπει να υπάρχει κανείς, έστω και με αμυδρή γνώση της πρόσφατης Ελληνικής ιστορίας, που να αντιτείνει ότι το συσσωρευμένο χρέος χρησιμοποιήθηκε διαφορετικά από ότι οι λοιπές ταμειακές εισροές στον κρατικό πίθο των Δαναΐδων… .

Γενικό Συμπέρασμα

Είναι απορίας άξιον, πώς, ενώ ένας απλός οικονομολόγος μπορεί να αντιληφθεί τα πιο πάνω, τόσοι «αριστεροί», «σοσιαλιστές» κλπ, πραγματικοί διανοούμενοι, δεν έχουν επισημάνει την φενάκη με αρκετά δραματικό τρόπο, ώστε οι πολιτικοί, εκφραστές αυτών των ιδεών, να αγωνιστούν για την ανατροπή ή, έστω, τη βελτίωση αυτής της κατάστασης. Βέβαια, στο παρελθόν, έχουν υπάρξει καταγγελίες, όπως: «Το ψευδολόγημα περί αναδιανομής του εισοδήματος καλύπτει άτεχνα τα θηριώδη συμφέροντα που χρησιμοποιούν τους πολιτικούς, αν όχι σαν σερβιτόρους, τουλάχιστον σαν μεταμφιεσμένους αντιπροσώπους τους»(*), αλλά γιατί έμειναν απλές καταγγελίες; Πιθανόν, επειδή αυτοί που τις διατυπώνουν δεν ξεκινούν με ΔΕΔΟΜΕΝΟ τον «εγκλωβισμό» μας στην παγκοσμιοποιημένη καπιταλιστική οικονομία και σκέφτονται προς την κατεύθυνση της κατάργησης και όχι της «βελτίωσης» του καπιταλισμού…. Ίσως αυτό να εξηγεί και το γεγονός ότι αρκετά γνωστός Έλληνας, αριστερός οικονομολόγος, που δηλώνει με έμφαση «αναδιανομή μέσω φορολογικού ΔΕΝ γίνεται» αρνείται να εξηγήσει γιατί!
__________

(*) άρθρο του Κωστή Παπαγιώργη , με τίτλο «Η Δημοκρατία ως Επιχείρηση», στον Κόσμο του Επενδυτή της 30/09/2007

Εν κατακλείδι: Ενδυνάμωση του κοινωνικού Κράτους δεν επιτυγχάνεται με τη μεγέθυνσή του, αλλά, αντιθέτως, με περιορισμό του μεγέθους του και αλλαγή φιλοσοφίας, στόχων και μεθόδου αναδιανομής του εισοδήματος, ώστε να διασφαλίζεται μεγιστοποίηση της αποτελεσματικότητας στη διαχείριση των πόρων!

Η ΑΠΛΗ ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΗ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΞΙΟΔΟΤΙΚΟΥ

Η ΑΠΛΗ ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΗ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΞΙΟΔΟΤΙΚΟΥ

Α. Οι εισφορές στο ΙΚΑ για το συνταξιοδοτικό είναι 20% επί των αποδοχών (το υπόλοιπο είναι για τον κλάδο υγείας) Αγνοώντας, προς στιγμήν, τις λοιπές παραμέτρους (ceteris paribus – all other things being equal) και εάν υποτεθεί ότι η μέση σύνταξη είναι ΜΟΝΟ το 80% των αποδοχών, προκύπτει ότι κάθε 4 έτη εργασίας και καταβολής εισφορών συγκεντρώνονται στον «κουμπαρά» χρήματα αρκετά για συντάξεις ενός έτους.

Β. Το προσδόκιμο ηλικίας για τους άνδρες υπερβαίνει τα 81 έτη και συνεχώς αυξάνει, για δε τις γυναίκες υπερβαίνει τα 83 έτη και συνεχώς αυξάνει. Αυτό σημαίνει ότι, αν η «μέση» ηλικία των ανδρών που συνταξιοδοτούνται είναι τα 60 έτη, θα λαβαίνουν σύνταξη για 21 έτη, αν είναι τα 70 έτη, θα λαβαίνουν σύνταξη για 11 έτη κοκ.

Γ. Οι αποδοχές των εργαζομένων, σε σταθερές τιμές (αγνοώντας τον πληθωρισμό) είναι σημαντικά χαμηλότερες τα πρώτα έτη εργασίας από ότι τα τελευταία, βάσει των οποίων υπολογίζεται το 80% ως ποσό σύνταξης. Αυτό το έλλειμμα καθώς και το σημαντικό κόστος διαχείρισης του συστήματος, ας υποτεθεί, ότι καλύπτονται από την απόδοση των επενδυόμενων εισφορών. Ιστορικά, το εάν καλύπτονταν, υπερκαλύπτονταν ή υποκαλύπτονταν είναι άγνωστο. Αυτό, που είναι γνωστό είναι ότι και προ… δομημένων, οι σχετικοί χειρισμοί των «αρμοδίων» δεν ήταν λαμπροί…!

Στον πιο κάτω πίνακα φαίνεται, ότι για να αυτοχρηματοδοτούνται οι συντάξεις, ως έδει, μόνο από τις εισφορές, θα έπρεπε να συνταξιοδοτούνται (οι άνδρες) σε ηλικία 70 – εβδομήκοντα! - ετών και μετά από 40 – τεσσαράκοντα! - έτη εργασίας και καταβολής εισφορών… .Για τις γυναίκες, αναλόγως.

Υπόμνημα πίνακα:
Γραμμή A: Ηλικία αρχής συνταξιοδότησης
Γραμμή B: Έτη συνταξιοδότησης (από αρχή μέχρι την ηλικία των 81 ετών)
Στήλη C: Έτη εργασίας και καταβολής εισφορών
Στήλη D: Έτη συνταξιοδότησης για τα οποία αρκούν οι καταβληθείσες εισφορές
Στήλες Ε: Έτη συνταξιοδότησης για τα οποία ΔΕΝ αρκούν οι καταβληθείσες εισφορές και πρέπει να χρηματοδοτηθούν από άλλες πηγές

Συνταξιοδοτικό - Πικρές Αλήθειες – Τολμηρές Τομές

Το Συνταξιοδοτικό
Πικρές Αλήθειες – Τολμηρές Τομές
************************************************************************************************************************************ 

Περίληψη:    (Μόνο για όσους «δεν έχουν χρόνο» Ή «βαριούνται» το διάβασμα...)

Βάζοντας στον «κουμπαρά» 20% των αποδοχών (τόσο εισπράττει το ΙΚΑ) για σύνταξη ίση με το 80% των αποδοχών μαζεύεται κάθε 4 έτη εισφορών ποσό που αρκεί για σύνταξη ενός έτους. Ο μέσος όρος ζωής, μετά το 65° έτος, είναι περισσότερο από 16 έτη για τους άνδρες και περισσότερο από 18 έτη για τις γυναίκες. Αυτό το πρόβλημα είναι δομικό και δημιουργεί τεράστια ελλείμματα. Στο βαθμό που δεν αυξάνονται οι εισφορές πάνω από το 20% ή/και τα 35 έτη εισφορών για πλήρη σύνταξη ή/και το όριο των 65 ετών για συνταξιοδότηση, ούτε μειώνεται το ύψος των συντάξεων, απομένει η επιδότηση των συντάξεων από τον κρατικό προϋπολογισμό με ποσό που πρέπει να επαναπροσδιορίζεται περιοδικά βάσει αναλογιστικών μελετών. Η επιδότηση από το κράτος είναι άδικη για τους φορολογούμενους που δεν θα δικαιούνται σύνταξης από τα επιδοτούμενα Ταμεία.

Το μόνο βιώσιμο και δίκαιο είναι να δημιουργηθεί ένα «Νέο ΙΚΑ», μόνο για συντάξεις, με ένα «κεφαλαιοποιητικό» σύστημα, όπου οι εισφορές για κάθε ασφαλισμένο κεφαλαιοποιούνται σε ξεχωριστό για τον καθένα λογαριασμό και το κεφάλαιο που συγκεντρώνεται είναι δικό του ή των κληρονόμων του. Σ’ αυτό το «Νέο ΙΚΑ» θα ασφαλίζονται όλοι οι νεοεισερχόμενοι και θα μεταφερθούν τα δικαιώματα όσων δεν θα συνταξιοδοτηθούν «σύντομα». Αυτοί που θα συνταξιοδοτηθούν «σύντομα» θα συνταξιοδοτηθούν από τα σημερινά Ταμεία τους, που μπορεί να συγχωνευτούν κλπ προκειμένου να βελτιωθούν τα οικονομικά τους. Αυτές τις συντάξεις τις εγγυάται το Κράτος για όσο διάστημα θα υπάρχουν τέτοιοι συνταξιούχοι.

*************************************************************************************************

Ι. ΑΝΑΛΥΣΗ 

Α. Τα δεδομένα                                                                                                                                  

Υπάρχει ένα καθοριστικό και αδιαμφισβήτητο (1*) δεδομένο, που είναι, ότι εάν για τον «μέσο» εργαζόμενο, που θα γίνει «μέσος» συνταξιούχος, καταβάλλεται 20% (2*) επί των αποδοχών του, επί 35 έτη (ας μην γίνεται λόγος για λιγότερα) και συνταξιοδοτηθεί σε ηλικία 65 ετών (ας μην γίνεται λόγος για ενωρίτερα) το ποσό που θα έχει συγκεντρωθεί τότε, δεν θα επαρκεί για σύνταξη ίση με το 80% των τελευταίων αποδοχών του επειδή ο μέσος όρος ζωής, μετά το 65° έτος, είναι περισσότερο από 16 έτη για τους άνδρες και περισσότερο από 18 έτη για τις γυναίκες -και συνεχίζει βελτιούμενος(3*). Η όποια χρηστή διαχείριση των σχετικών κεφαλαίων, τοποθετούμενων σε αποδεκτού κινδύνου επενδύσεις, η εξάλειψη της εισφοροδιαφυγής και της ανασφάλιστης εργασίας κλπ δεν αναιρούν το πιο πάνω. Το πρόβλημα αυτό είναι δομικό.

Στο βαθμό που δεν αυξάνονται οι εισφορές πάνω από το 20% ή/και τα 35 έτη εισφορών για πλήρη σύνταξη ή/και το όριο των 65 ετών για συνταξιοδότηση, ούτε μειώνεται το ύψος των συντάξεων, απομένει η επιδότησή τους από τον κρατικό προϋπολογισμό.

Όμως, η επιδότηση από τον κρατικό προϋπολογισμό είναι άδικη επειδή οι συντάξεις δεν προσφέρονται σε όλους τους φορολογούμενους, όπως συμβαίνει με τις λοιπές «παροχές», που επιδοτούνται από αυτόν. Πέρα από αυτό, το συνταξιοδοτικό σύστημα είναι «αυτόνομο» ή «κλειστό» σύστημα και επειδή οι απολαβές αυτών που συμμετέχουν καθορίζονται, κατ αρχήν και κατ αρχάς, με βάση τις εισφορές τους. (έτη και ύψος εισφορών) Το κλαμπ (δηλαδή το σύστημα με όλα τα Ταμεία) είναι μεν πολυμελές, δεν παύει όμως να είναι ένα «κλειστό» κλαμπ!

Στην σκέψη να «ανοίξουμε» το κλαμπ και να εγγυηθούμε ελάχιστη σύνταξη σε όλους τους πολίτες, με όλα όσα αυτό σημαίνει για το ύψος φορολόγησής μας, η απάντηση προκύπτει αβίαστα: Πριν εγγυηθούμε, ελάχιστο εισόδημα στους γέροντες, δεν θα έπρεπε πρώτα να κάνουμε το ίδιο για τους νεότερους? Και, πιο σημαντικό, με ποια λογική θα πρέπει να επιδοτούνται «εύποροι» συνταξιούχοι με αρκετά εισοδήματα από άλλες πηγές? Δηλαδή, όσο το ύψος των συντάξεων είναι συνάρτηση του χρόνου εργασίας και του ύψους αποδοχών / εισφορών και δεν καθορίζεται με άλλα κριτήρια η επιδότηση από τους πολίτες, που δεν συμμετέχουν στο σύστημα είναι άδικη, τουλάχιστον γι αυτούς!_____________________________________________________________________________

(1*) Υπάρχει σχετική μελέτη που το αποδεικνύει.

(2*) Όσο καταβάλλεται στο ΙΚΑ για τον κλάδο σύνταξης, το υπόλοιπο καταβάλλεται για τον κλάδο περίθαλψης.

(3*) Σύμφωνα με την πιο πάνω μελέτη θα επαρκούσε μόνο για 43,32% των τελευταίων αποδοχών.

(4*).Σύμφωνα με την πιο πάνω μελέτη θα επαρκούσε μόνο για 8,75 έτη. _____________________________________________________________________________________________

Β. Η προσέγγιση του προβλήματος

 Κάθε πρωτοετής του management γνωρίζει ότι για συστήματα με προβλήματα που έχουν εξελιχθεί σε δομικά, για καταστάσεις που έχουν εξελιχθεί να είναι πλέον απαράδεκτες κλπ. και επομένως καμία περαιτέρω «βελτίωσή» τους δεν θα τα κάνει αποδεκτά, υπάρχει μόνο μία δυνατή προσέγγιση: ο από μηδενική βάση σχεδιασμός ή επαναπροσδιορισμός τους. Αυτό, πολύ απλά, σημαίνει δύο τινά: Πρώτον, αγνοείται τελείως το υπάρχον και σχεδιάζεται το νέο με βάση τα νέα δεδομένα, τους νέους στόχους κλπ και δεύτερον σχεδιάζεται ο τρόπος μετάβασης από το παλαιό στο νέο. Το πρώτο δίνει τη δυνατότητα να σχεδιαστεί το ιδανικό, το άριστο, κάτι, που είναι σχετικά εύκολο, αφού δεν υπάρχουν δεσμεύσεις ή άλλου είδους εμπόδια. Το δεύτερο είναι το δύσκολο επειδή, συνήθως, κάποιοι έχουν κεκτημένα δικαιώματα, που δεν είναι δίκαιο και ενίοτε ούτε δυνατόν να αγνοηθούν.

Στην περίπτωση του συνταξιοδοτικού, είναι απαράδεκτο έως απάνθρωπο να αναγκάζεται κάποιος, που σχεδίαζε μια ολόκληρη ζωή πώς θα περάσει τα τελευταία χρόνια της ζωής του, να αποδεχτεί μια άλλη πραγματικότητα, σε πολλές περιπτώσεις μεταξύ φτώχειας και απόλυτης ανέχειας....Πέραν αυτού, με γνωστούς τους λόγους που η κατάσταση των Ταμείων είναι σήμερα τόσο τραγική, προκύπτουν δύο επιχειρήματα υπέρ των προτεινόμενων. Πρώτον, οι συνταξιούχοι και όσοι θα συνταξιοδοτηθούν «σύντομα» δεν πρέπει να «τιμωρηθούν» γιατί ούτε ευθύνονται για τα συσσωρευμένα δεινά από τους μέχρι σήμερα αναρίθμητους «ατυχείς χειρισμούς», ούτε έχουν χρονικά περιθώρια να τροποποιήσουν τα προγράμματά τους και είναι άδικο να τους ζητείται κάτι τέτοιο. Δεύτερον, με δεδομένο ότι ένας από τους «ατυχείς χειρισμούς» ήταν ότι κάποια κεφάλαια των Ταμείων χρησιμοποιήθηκαν για άλλους «κοινωνικούς» σκοπούς, είναι δίκαιο η κοινωνία να επιδοτήσει τα Ταμεία για κάποιο χρονικό διάστημα.

Φυσικά, η προσέγγιση αυτή έχει το «δυσάρεστο» επακόλουθο ότι δημιουργεί δύο ομάδες ατόμων, αυτών που παραμένουν στο «παλαιό» και αυτών που εντάσσονται στο «νέο» και που, κατ’ ανάγκην, αντιμετωπίζονται με δύο μέτρα και δύο σταθμά. Αυτό όμως είναι αναπόφευκτο και, σε κάθε περίπτωση, το μη χείρον.

Γ. Οι πιθανές επιλογές νέου

Ως γνωστό, υπάρχουν δύο ειδών συνταξιοδοτικά συστήματα:

α). Συγκεκριμένων απολαβών (defined benefits) όπου οι συνταξιοδοτούμενοι γνωρίζουν εκ των προτέρων τα δικαιώματά τους. Τα συστήματα αυτά λέγονται και «αναδιανεμητικά» με την έννοια ότι οι συμμετέχοντες εισφέρουν όσο ζουν και εργάζονται και απολαμβάνουν όσο ζουν και είναι συνταξιούχοι. Οι εισφορές, δηλαδή, αναδιανέμονται και, στην πράξη, κάποιοι εισπράττουν συνολικά πολύ περισσότερα απ’ όσα εισέφεραν και κάποιοι πολύ λιγότερα - ή καθόλου, αν αποχωρήσουν ή «αποχωρήσουν» από το σύστημα ενωρίς.

 Στα συστήματα αυτά, για να είναι βιώσιμα, γίνεται επαναπροσδιορισμός των εισφορών βάσει περιοδικών αναλογιστικών μελετών. Στην Ελλάδα, η απουσία τέτοιων αναπροσαρμογών καλυπτόταν, στο βαθμό που καλυπτόταν, από αυτό που οι λογοπλάστες λαοπλάνοι ονόμασαν «η αλληλεγγύη των γενεών», δηλαδή οι νεώτερες γενεές ενίσχυαν τις παλαιότερες! Αυτό συνέβαινε επειδή ο αριθμός των εισερχόμενων που εισέφεραν στο σύστημα ήταν όλο και μεγαλύτερος από τον αριθμό των συνταξιοδοτούμενων. Όμως αυτό το στοιχείο χάθηκε ανεπιστρεπτί και, χωρίς επιδότηση ή άλλες περιοδικές αναπροσαρμογές, το μόνο που υπάρχει για να «αναδιανεμηθεί» είναι το πλεόνασμα εισφορών από συντάξεις των... «άτυχων», που, σε κάθε περίπτωση, βοηθάει ελάχιστα για την επίλυση του δομικού προβλήματος του συστήματος. Άποψη του γράφοντος είναι ότι η αδικία σε βάρος των λίγων άτυχων (κυρίως των οικογενειών τους) για τόσο μικρό όφελος για καθένα από τούς πολλούς τυχερούς δεν δικαιολογείται. Ακόμη και οικονομολογικά αυτή η αναδιανομή είναι παράλογη αφού τα δεδομένα είναι αντίστροφα από τα ισχύοντα στα συνήθη ασφαλιστικά αναδιανεμητικά συστήματα, όπου πολλοί συνεισφέρουν από λίγα για να προστατευτούν με πολλά οι λίγοι που θα υποστούν την ζημία.

β). Συγκεκριμένων εισφορών (defined contributions) όπου οι συνταξιοδοτούμενοι δεν γνωρίζουν εκ των προτέρων τα δικαιώματά τους. Τα συστήματα αυτά λέγονται και «κεφαλαιοποιητικά» επειδή οι εισφορές κάθε ασφαλισμένου κεφαλαιοποιούνται σε ξεχωριστό για τον καθένα λογαριασμό και το κεφάλαιο που συγκεντρώνεται είναι δικό του ή των κληρονόμων του.

ΙΙ. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Από τα πιο πάνω γίνεται προφανές ότι το νέο σύστημα, οι (λίγες) λεπτομέρειες του οποίου θα υποβληθούν σε κοινωνικό διάλογο, πρέπει να είναι κεφαλαιοποιητικό και μόνο συνταξιοδοτικό, δηλαδή, άσχετο με την περίθαλψη - αυτό είναι το μόνο προαπαιτούμενο

Φυσικά, θα είναι Νέος Φορέας και το αν θα είναι ένας ή περισσότεροι πρέπει να αποφασιστεί με μόνο κριτήριο την αποτελεσματικότητα. Δεδομένου ότι, σε ένα κεφαλαιοποιητικό σύστημα δεν υπάρχουν αντικρουόμενα συμφέροντα, καμία ομάδα ασφαλιζόμενων δεν θα έχει λόγους να απαιτεί δικό τους Ταμείο.

Το Κράτος εγγυάται τα δικαιώματα όσων θα παραμείνουν (βλέπε πιο κάτω) στα υπάρχοντα Ταμεία, που μπορεί να συγχωνευτούν όπου κρίνεται αποτελεσματικότερο.

Αρχικά, μεταφέρονται, υποχρεωτικά, στο Νέο Φορέα όσοι ασφαλισμένοι θα δικαιούνται πλήρη σύνταξη μετά από την 31/12/2017 (?) και, προαιρετικά, όσοι θα δικαιούνται πλήρη σύνταξη μέχρι την 31/12/2017. Το προαιρετικό δικαίωμα μπορεί να ασκηθεί μέσα στα 3 (?) πρώτα χρόνια από τη δημιουργία του Νέου Φορέα. Φυσικά, όλοι οι νεοεισερχόμενοι στο σύστημα ασφαλίζονται, υποχρεωτικά, στο Νέο Φορέα

Το ΙΚΑ και τα λοιπά Ταμεία μεταφέρουν στο Νέο Φορέα τις κεφαλαιοποιημένες εισφορές για σύνταξη όσων τα συνταξιοληπτικά δικαιώματα θα μεταφερθούν σ’ αυτόν.

Ομάδα ειδικών, (μάλλον εξωτερικοί σύμβουλοι) με υπο-ομάδες για ειδικά θέματα, εντός 6(?) μηνών παρουσιάζει τελικές προτάσεις για έγκριση από την Κυβέρνηση και δημόσιο διάλογο.

_________________________________________________________________________________

Σημείωση:

Σύμφωνα με έκθεση της Εθνικής Αναλογιστικής Αρχής, που στάλθηκε στον πρόεδρο της βουλής τον Αύγουστο του 2008, προβλέπεται ότι για τα 4 μεγαλύτερα συνταξιοδοτικά σχήματα της χώρας, ΙΚΑ, ΟΑΕΕ, ΟΓΑ και Δημόσιο το ετήσιο έλλειμμα , από 4,35% του ΑΕΠ (περί τα 15 δισεκατομμύρια δολάρια!) θα ανέλθει στο 13,84% το 2055 η δε σχέση ασφαλισμένων, που καταβάλουν εισφορές έναντι συνταξιούχων από 2,51 θα μειωθεί στο 0,99 το 2055 – ένας εργαζόμενος, ένας συνταξιούχος!

Φοροδιαφυγή

Φοροδιαφυγή

(Το πιο κάτω κείμενο γράφτηκε τον Σεπτέμβριο 2006, όταν ο κύριος Μπέζας ανέλαβε να «πατάξει την φοροδιαφυγή». Αφιερώνεται στον νέο Υφυπουργό Οικονομικών της κυβέρνησης, που θα προκύψει μετά τις σημερινές εκλογές και που θα αναλάβει αυτό το καθήκον. Απλώς, αντί «Μπέζας» διαβάζετε «...» -το όνομα του νέου Υφυπουργού-)

Και ο κύριος Μπέζας, θα αποτύχει το ίδιο οικτρά με τους προκατόχους του
στην προσπάθεια περιορισμού της φοροδιαφυγής και φοροκλοπής
(Σημ: Το θέμα είναι από εκείνα, που καλύπτονται ή με μερικούς τόμους ή με λίγες παραγράφους ....)

Η φοροδιαφυγή και φοροκλοπή (κυρίως ΦΠΑ) θα αρχίσει να περιορίζεται μόνο όταν αρχίσουν να υπάρχουν περιπτώσεις φορολογουμένων, που, μετά τον έλεγχό τους από την εφορία, κρίθηκαν ειλικρινείς και δεν τους καταλογίστηκε καμία «λογιστική διαφορά»! Το γεγονός ότι ποτέ μα ποτέ δεν βρέθηκε κανείς μα κανείς φορολογούμενος απολύτως εν τάξει και πάντοτε υπάρχουν «λογιστικές διαφορές» αποδεικνύει ότι «κάτι δεν πάει καλά» με το σύστημα! Δεν είναι δυνατόν να μην υπάρχει ούτε ένας έντιμος επιχειρηματίας! Όντως, όπως όλοι γνωρίζουν, το σύστημα είναι σχεδιασμένο ώστε να οδηγεί στο (ας μην το χαρακτηρίσω) παζάρεμα....

Υπάρχουν τρεις κατηγορίες φορολογουμένων:

1. Φορολογούμενοι, που για δικούς τους λόγους, δεν φοροδιαφεύγουν αλλά αποδέχονται (δεν έχουν άλλη επιλογή, άλλωστε!) τις καταλογιζόμενες «λογιστικές διαφορές» με τη... φιλοσοφική εξήγηση προς τους μετόχους τους ότι, στην Ελλάδα, οι πραγματικοί φορολογικοί συντελεστές είναι απροσδιόριστα (και... «παζαρέψιμα») υψηλότεροι από τους ονομαστικούς....

Στην κατηγορία αυτή ανήκουν μεγάλες εταιρίες, που, κυρίως για λόγους εσωτερικού ελέγχου, αδυνατούν ή δεν τολμούν να φοροδιαφύγουν (ή είναι όντως έντιμοι-υπάρχουν και τέτοιοι, ξέρετε....).

2. Φορολογούμενοι, που θα ήθελαν να μην φοροδιαφεύγουν, αλλά το κάνουν για να καλύψουν τις άδικες, αυθαίρετες και, στο ξεκίνημα του «παζαρέματος» με τους ελεγκτές, εξοντωτικές «λογιστικές διαφορές», που οπωσδήποτε θα τους επιβληθούν.

Στην κατηγορία αυτή ανήκουν άτομα, ατομικές επιχειρήσεις ή εταιρίες μικρού μεγέθους όπου ο ιδιοκτήτης τους «ελέγχει την κατάσταση» της φοροδιαφυγής. Αυτοί είναι έντιμοι και νομοταγείς πολίτες, που ξεκίνησαν με ειλικρινείς φορολογικές δηλώσεις, εξοργίστηκαν με την αυθαιρεσία των εφοριακών και του φορολογικού συστήματος που επιτρέπει (ουσιαστικά ενθαρρύνει) αυτή την αυθαιρεσία και τώρα αισθάνονται ότι δεν παραβιάζουν κανένα ηθικό κανόνα αφού οι πράξεις τους είναι «αυτοάμυνα»....Φυσικά, από τη διαδικασία βγαίνουν κερδισμένοι, αφού φοροδιαφεύγουν «αρκετά» ώστε το άθροισμα αρχικός φόρος + «λογιστικές διαφορές» κλπ + «λάδι» να μην υπερβαίνει (μετά το απαραίτητο και εκ του νόμου προβλεπόμενο «παζάρεμα») την κατά νόμο φοροδοτική τους υποχρέωση! Ο αριθμός τους είναι πολύ μεγαλύτερος από ό,τι θα φανταζόταν κανείς....

Σημείωση: Η θεσμοθετημένη αυθαιρεσία είναι η κυριότερη αιτία για, όχι μόνο τα πιο πάνω, αλλά και για την πλήρη ανοχή ή και «συμπαράσταση» των θυμάτων της φοροδιαφυγής προς τους...θύτες τους! Κανένας εργαζόμενος ή συνταξιούχος δεν καταγγέλλει τον γιατρό, τον κουρέα, τον καταστηματάρχη κλπ, κλπ, κλπ, κλπ.... Και το ποιο τραγικό: Συμβάλλει τα μέγιστα στη διαμόρφωση της γενικευμένης νοοτροπίας «παράβαση των νόμων δεν σημαίνει και παράβαση του δικαίου, της ηθικής κλπ.»

3. Φορολογούμενοι, «εκ πεποιθήσεως» φοροφυγάδες! Γι αυτούς, δεν αρκεί η κατάργηση των άπειρων κακώς κειμένων του φορολογικού συστήματος!
Πρέπει να πεισθούν, στην πράξη, ότι η φοροδιαφυγή και η φοροκλοπή είναι πρακτικές «ασύμφορες»! Αυτό όμως, με ένα δίκαιο φορολογικό σύστημα, είναι ευκολότατο να επιτευχθεί.

Συμεών Ρωμύλος
20 Σεπτεμβρίου 2006-09-20